Wednesday, April 4, 2012

The Magical Wish-Fulfilling Tree


༄༅། །ཐོན་མིའི་ལེགས་བཤད་སུམ་ཅུ་པའི་སྙིང་པོ་ལྗོན་པའི་དབང་པོ་བཞུགས་སོ།།

The Essence of Thönmi’s Masterpiece 'The Thirty Verses'

Dbyangs can grub pa'i rdo rje (1809–1887)


༈ ན་མོ་གུ་རུ་མ་ཉྫུ་གྷོ་ཤཱ་ཡ།
Namo guru mañjughoṣāya!
བླ་མ་མཆོག་དང་དབྱེར་མེད་པའི། །
འཇམ་པའི་དབྱངས་ལ་གུས་བཏུད་ནས། །
ཐོན་མིའི་ལེགས་བཤད་སུམ་ཅུ་པའི། །
སྙིང་པོ་མདོར་བསྡུས་་བཤད་པར་བྱ། །
To Mañjughoṣa, who is inseparable from the supreme teacher,
I respectfully bow down.
I shall now explain, in a brief summary, the essence
Of Thönmi’s excellent work, The Thirty Verses.
དབྱངས་ཀྱི་བྱ་བ་གསལ་པོ་རུ། །
བྱེད་པ་ཨ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞི། །
གསལ་བྱེད་ཀ་སོགས་སུམ་ཅུ་ཡིན། །
The function of the vowels is to make clear,
There are four: iue and o.
The consonantska and the rest, are thirty in number.
ག་ང་ད་ན་བ་མ་འ། །
ར་ལ་ས་རྣམས་རྗེས་འཇུག་བཅུ། །
ད་དང་ས་གཉིས་ཡང་འཇུག་སྟེ། །
ད་ནི་ན་ར་ལ་གསུམ་དང་། །
ས་ནི་ག་ང་བ་མར་འཐོབ། །
gangadanabama‘a,
And rala and sa are the ten suffixes.
da and sa are the two post-suffixes.
The three [suffixes] nara and la take [post-suffix] da,
And [post-suffix] sa is added after gangaba and ma.
ག་ད་བ་མ་འ་སྔོན་འཇུག །
gadabama and ‘a are the prefixes.
གོ་ངོ་དོ་ནོ་བོ་མོ་འོ། །
རོ་ལོ་སོ་ཏོ་སླར་བསྡུ་སྟེ། །
རྫོགས་ཚིག་ཟླ་སྡུད་ཅེས་ཀྱང་བྱ། །
དྲག་ཡོད་ཏོ་དང་མཐའ་མེད་འོ། །
གཞན་རྣམས་མིན་མཐའི་རྗེས་མཐུན་བྱ། །
Gongodonobomo‘o,
And rolosoto are the concluding particles,
Also called the ‘terminative’ or ‘paired concluding.’
to is used with a da-drak and ‘o where there is no suffix.
The others match the final letters of the preceding syllable.
སུ་ར་རུ་དུ་ན་ལ་ཏུ། །
ལ་དོན་རྣམ་པ་བདུན་ཡིན་ཏེ། །
རྣམ་དབྱེ་གཉིས་བཞི་བདུན་པ་དང་། །
དེ་ཉིད་ཚེ་སྐབས་རྣམས་ལ་འཇུག །
སུ་སུ་ག་བ་དྲག་མཐར་ཏུ། །
ང་ད་ན་མ་ར་ལ་དུ། །
འ་དང་མཐའ་མེད་ར་དང་རུ། །
Surarudunala and tu
Are the seven 'la-equivalent' (la don),
They are used with the second, fourth and seventh cases,
And with ‘identity’[1] and the ‘temporal.’[2]
su follows a satu is used after gaba and da-drak,
du is used after ngadanamara and la,
Syllables ending in ‘a or without a suffix take ra and ru.
གི་ཀྱི་གྱི་འི་ཡི་ལྔ་པོ། །
རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་འབྲེལ་སྒྲ་དང་། །
དེ་རྣམས་ས་མཐའ་ཅན་ལྔ་ནི། །
རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་བྱེད་སྒྲ་སྟེ། །
སྦྱོར་ཚུལ་ན་མ་ར་ལ་གྱི། །
ད་བ་ས་ཀྱི་གན་ང་གི །
འ་དང་མཐའ་མེད་འི་དང་ཡི། །
The five of gikyigyi‘i and yi
Are the connective particles of the sixth case.
The same five with the ending sa
Are the third case, the agentive.
They are applied as follows: namara and la take gyi;
daba and sa take kyiga and nga take gi;
Syllables ending in ‘a or without a suffix take ‘i and yi.
ཀྱང་ཡང་འང་གསུམ་རྒྱན་སྡུད་དེ། །
ག་ད་བ་ས་དྲག་མཐར་ཀྱང་། །
ང་ན་མ་ར་ལ་མཐར་ཡང་། །
འ་དང་མཐའ་མེད་འང་དང་ཡང་། །
kyangyang and ‘ang are the three ornamental and inclusive particles.
kyang is used after gadabasa and da-drak,
yang after nganamara and la,
‘ang and yang are used after syllables ending in ‘a or without a suffix.
ཏེ་དེ་སྟེ་གསུམ་ལྷག་བཅས་ཏེ། །
ན་ར་ལ་ས་དྲག་མཐར་ཏེ། །
ད་དེ་ག་ང་བ་མ་འ། །
མཐའ་མེད་རྣམས་ལ་ས་སྟེ་འཐོབ། །
tede and ste are the three continuative particles.
te is used after naralasa and da-drak,
de is used after da, while after gangabama‘a
And for syllables without a suffix ste is used.
གམ་ངམ་དམ་ནམ་བམ་མམ་འམ། །
རམ་ལམ་སམ་ཏམ་འབྱེད་སྡུད་དེ། །
སྦྱོར་ཚུལ་སླར་བསྡུའི་སྐབས་དང་མཚུངས། །
gamngamdamnambam‘am,
ramlamsam and tam divide and include.
The rules of application are as for the concluding particle.
ར་རུ་འི་ཡི་འང་ཡང་རྣམས། །
རྐང་པ་མི་སྐོང་སྐོང་བའི་ཁྱད། །
འོ་འུ་འམ་གྱི་གོང་དུ་ཚེག །
མེད་དང་ཡོད་པའང་དེ་བཞིན་ཡིན། །
The forms ra and ru‘i and yi or ‘ang and yang
May change to accommodate lines of verse.
The same principle determines whether or not
There is a dot (tsheg) before ‘o‘u and ‘am.
ནས་ལས་འབྱུང་ཁུངས་དགར་སྡུད་དེ། །
འབྱུང་ཁུངས་དངོས་ལ་གང་སྦྱར་འཐུས། །
རིགས་མཐུན་དགར་ནས་མི་མཐུན་ལས། །
སྡུད་ལ་ནས་སྒྲ་ཁོ་ན་འཇུག །
nas and las are used for the ablative, and for isolation and inclusion.
For the actual ablative, either form may be used.
For isolation from similar things nas is used, and from dissimilar las.
Whereas for inclusion nas alone may be used.
ཀྱེ་དང་ཀྭ་ཡེ་བོད་སྒྲ་སྟེ། །
ཕལ་ཆེར་མིང་གི་ཐོག་མར་སྦྱོར། །
kye and kwaye are vocative particles.
They usually come before the noun.
ནི་ནི་དགར་དང་བརྣན་པའི་སྒྲ །
ni is the particle of highlighting and emphasis.
དང་ནི་སྡུད་འབྱེད་རྒྱུ་མཚན་དང་། །
ཚེ་སྐབས་གདམས་ངག་ལྔ་ལ་འཇུག །
dang has five uses: to include, to divide and to indicate a reason,
A temporal relation or a command.
མིང་གི་ཐོག་མའི་དེ་སྒྲ་ནི། །
ཐ་སྙད་འདས་མ་ཐག་པ་དང་། །
རྣམ་གྲངས་གཞན་ཅན་གཉིས་ལ་འཇུག །
The pronoun particle de, which is used before a noun,
Refers either to a term just used,
Or another not stated [but implied].
ཅི་ཇི་སུ་གང་སྤྱི་སྒྲ་སྟེ། །
ཞིག་སྟེ་སླད་འདྲ་ཕྱིར་ལ་ཅི། །
སྙེད་སྲིད་ལྟར་བཞིན་ལ་ཇི། །
སུ་ནི་གང་ཟག་གང་ཀུན་ལའོ། །
cijisu and gang are indefinite particles.
ci is used before zhigsteslad‘dra and phyir.
ji is used before snyedsridltarbzhin and skad.
su applies to people only, but gang is universal.
ན་རོ་ཡོད་མེད་པ་བ་མ། །
བདག་པོའི་སྒྲ་སྟེ་ག་ད་ན། །
བ་མ་ས་དང་དྲག་མཐར་པ། །
ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་ལ། །
བདག་སྒྲ་ཡར་གྱུར་བ་དང་ནི། །
ཆ་ལ་པ་ཉིད་སྦྱོར་བ་ལེགས། །
མིང་མཐའི་པ་བའང་ཕལ་ཆེར་འདྲ། །
མ་ནི་ངེས་མེད་སྐབས་དང་སྦྱར། །
paba and ma, with or without an o vowel,
Are the nominalizing particles. After gadana,
bamasa and da-drak, the particle pa is used.
After nga'arala and where there is no suffix,
The nominalizing particle to use is ba,
But it is good to use pa where there is an even number of syllables.
It is the same in most cases for words ending in pa or ba.
The use of ma is irregular and determined by context.
མ་མི་མིན་མེད་དགག་སྒྲ་སྟེ། །
མ་མི་ཐོག་མ་མིན་མེད་མཇུག །
མ་ནི་བར་གྱི་གསལ་བྱེད་ལའང་། །
mamimin and med are the particles of negation.
ma and mi come before a word, min and med at the end.
ma can also be used as a clarifier in between [two words].[3]
ཚིག་ཕྲད་ཞིང་སོགས་ང་ན་མ། །
འ་དང་ར་ལ་མཐའ་མེད་མཐར། །
ཞིང་ཤེས་ཞེ་འོ་ཞེ་ན་ཞིག །
ག་ད་བ་དང་ད་དྲག་མཐར། །
ཅིང་ཅེས་ཅེ་འོ་ཅེ་ན་ཅིག།
ས་མཐར་དམིགས་བསལ་ཞེས་མ་གཏོགས། །
ཤིང་ཤིག་ཤེ་འོ་ཤེ་ན་འཐོབ། །
The particles zhing and so on are used after syllables ending in nganama,
‘arala and those without any suffix.
They are zhingzheszhe’ozhe na and zhig.
After syllables ending in gadaba and a da-drak,
cingcesce ‘oce na and cig are used.
After a final sazhes is the special exception,[4]
But shingshigshe ‘o and she na are all used.
འོན་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ལྷན་ཅིག་སོགས། །
མིང་གི་ཆ་དང་མ་ནོར་གཅེས །།
However, it is important not to confuse these
With actual words like kha ciglhan cig and so on.
རྐྱང་པ་འཕུལ་ལ་འ་མཐའ་དགོས། །
གུག་ཀྱེད་བརྩེགས་འདོགས་ཅན་ལ་སྤང། །
A bare basic letter with a prefix will need the suffix ‘a,
But not if it has a vowel sign, or a head or subjoined letter.
ལྷུག་པའི་དོན་མང་མིང་མཚམས་དང་། །
དོན་འབྲིང་འབྱེད་དང་དོན་ཉུང་རྫོགས། །
ཚིགས་བཅད་ག་མཐར་ཆིག་བཤད་བྱ། །
རྫོགས་ཚིག་མཐའ་ཅན་ལྷུག་པ་དང་། །
ཚིགས་བཅད་རྐང་མཐར་ཉིས་ཤད་འཐོབ། །
དོན་ཚན་ཆེན་མོ་རྫོགས་པ་དང་། །
ལེའུའི་མཚམས་སུ་བཞི་ཤད་སོགས། །
ང་ཡིག་མ་གཏོགས་ཡིག་ཤད་དབར། །
ཚེད་མེད་དེ་སོགས་ཞིབ་ཏུ་འབད། །
To separate words in longer passages of prose,
To divide medium-length passages and conclude short ones,
And following a ga in a line of verse, use a single shad.
Use a double shad in prose following a terminative particle,
Or at the end of a line of verse.
A quadruple shad is required at the end of a long section of text,
Or at the conclusion of a chapter.
Take special care not to do such things as writing a tsheg
Between a final letter and a shad, unless the letter is a nga.
ཚིག་གི་ལོ་མས་མ་བསྒྲིབས་ཤིང་། །
དོན་གྱི་འབྲས་བུ་གཡུར་ཟ་བའི། །
ལེགས་བཤད་ལྗོན་པའི་དབང་པོ་འདི། །
དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེས་སྤེལ། །
This wish-fulfilling tree of fine explanation,
Unobscured by the leaves of verbiage,
And laden with meaning's plentiful fruit,
Was composed by Yangchen Drubpé Dorje.
Translated by Adam Pearcey 2005. Revised and updated 2012.

[1] A sub-category of the second case.
[2] A sub-category of the seventh case.
[3] In some tri-syllabic expressions ma is found in between two syllables, negating them both:
rta ma bong Neither horse nor donkey
ra ma lug Neither goat nor sheep
These expressions are used by way of analogy for a mixture that is neither quite one thing nor another.
[4] In other words, shes is not used so as to avoid confusion with the verb ‘to know’, and zhes is used instead.